Istorijat

Kolarčev testament: zaveštanje koje je postalo deo grada

Kolarčev testament iz 1877. godine predvideo je sredstva za Književni fond, dok je njegovo zaveštanje imovinu usmerilo ka obrazovanju i kulturi. Iz te namere nastala je ustanova čija je zgrada podignuta 1932. godine.

Pravna priča sačuvana je i u dokumentima: fond Zadužbine u Istorijskom arhivu Beograda obuhvata presudu u sporu protiv Kolarčeve zaostavštine, kao i popis zaveštane imovine. Iza poznate koncertne dvorane stoje poslednja volja jednog čoveka i njeno ostvarivanje.

Zemunski magistrat: uprava i sud pod istim krovom

Zemunski magistrat organizovan je 1751. godine, u okolnostima života na habzburškoj Vojnoj granici. U njegovom starijem ustrojstvu upravni i sudski poslovi bili su povezani: rešavao je građanske sporove, a u krivičnim predmetima prvobitno je obavljao saslušanja.

Njegove nadležnosti i način rada menjali su se tokom vremena. Zato stari spis iz Zemuna treba čitati uz pitanje koji organ je tada bio nadležan i kojem je višem organu odgovarao.

Tri građanina rešavaju trgovački spor

U istorijatu Zemunskog magistrata zabeležen je i izbrani sud sastavljen od tri građanina. On je odlučivao o sporovima proisteklim iz ortačkih obračuna i drugih trgovačkih odnosa.

Ova kratka arhivska beleška otvara zanimljivu priču: kome su trgovci poveravali odluku kada bi saradnja prerasla u neslaganje? Poslovni život grada imao je i takve oblike rešavanja sukoba, uz druge organe tadašnjeg sudstva.

Beograd 1808: pravo ulazi u učionicu

Velika škola osnovana u Beogradu 1808. godine važna je polazna tačka modernog pravničkog obrazovanja u Srbiji. U njenom programu nalazili su se državno, međunarodno i krivično pravo, kao i sadržaji o sudskom postupku.

Pravo se učilo dok su nastajale i ustanove obnovljene države. Ta povezanost učionice i javnog života daje posebno značenje počecima pravničkog školovanja u Beogradu.

Sterija Popović: između komedije i prava

Jovan Sterija Popović poznat je kao književnik i komediograf, ali je bio i advokat i jedan od ranih profesora prava. Na Liceju je predavao prirodno pravo i predmet posvećen organizaciji sudova i građanskom sudskom postupku.

Njegova biografija povezuje dve oblasti koje na prvi pogled deluju udaljeno. I književnost i pravo traže pažljivo čitanje, razumevanje jezika i uočavanje ljudskih motiva.

Selidbe Pravnog fakulteta: grad kao univerzitetska mapa

Kada je Licej 1841. preseljen u Beograd, nastava je najpre održavana u zgradi u današnjoj Ulici kralja Petra, a zatim u Konaku kneginje Ljubice. Velika škola je od 1863. bila smeštena u Kapetan Mišinom zdanju.

Pravni fakultet je kasnije koristio zgradu na Studentskom trgu, dok je današnja zgrada završena i useljena 1940. godine. Put kroz ove adrese može biti mala šetnja kroz istoriju obrazovanja.

Prve studentkinje prava: diploma koja otvara vrata

Fakultetski istorijat beleži da je prva žena koja je diplomirala na Pravnom fakultetu u Beogradu upisala studije 1910. godine, a završila ih na Vidovdan 1914.

Ovaj podatak daje ljudsku dimenziju istoriji ustanove. Iza jedne diplome stoje godine učenja i ulazak u obrazovni prostor u kojem su žene prethodno bile znatno manje vidljive.

1929: osnivanje Advokatske komore u Beogradu

Osnivačka skupština Advokatske komore u Beogradu održana je 9. juna 1929. u velikoj sali Beogradskog univerziteta. Predsedavao joj je advokat Milan Dragović.

Izbor prvih organa usledio je 24. juna, čime je Komora konstituisana. Ova dva datuma pokazuju kako se profesionalna zajednica organizovala u okviru tada uvedenog komorskog sistema.

Dečanska 13: adresa sa sopstvenom pravnom biografijom

Prema istorijatu Advokatske komore Srbije, stambenu zgradu u Dečanskoj 13 izgradio je Penzioni fond advokatskih komora. Ulaganje u nepokretnosti bilo je deo nastojanja da se očuva vrednost sredstava Fonda.

Zgrada je obuhvaćena nacionalizacijom 1959. godine. Dopunom rešenja 1976. iz nacionalizacije su izuzete prostorije namenjene redovnoj delatnosti Komore. Jedna adresa tako povezuje profesionalno udruživanje i promene imovinskih odnosa.

„Branič“: advokatski razgovor koji traje od 1887.

Časopis „Branič“ pokrenulo je Udruženje javnih pravozastupnika 1. januara 1887. godine. Prvi odgovorni urednici bili su beogradski advokati Milan St. Marković i Đorđe Nenadović.

Njegovo izlaženje imalo je prekide, a posle Drugog svetskog rata časopis je jedno vreme nosio naziv „Advokatura“. Stari brojevi otvaraju pogled na pitanja o kojima su pravnici raspravljali i na jezik kojim su to činili.

Biblioteka tokom okupacije: sačuvati pravničko pamćenje

Posle bombardovanja Beograda u aprilu 1941. godine zgrada Pravnog fakulteta bila je oštećena, rad obustavljen, a Biblioteka nedostupna zbog prisustva okupacionih snaga.

Fakultetski istorijat beleži da je fond sačuvan zahvaljujući intervenciji profesora Jovana Lovčevića kod zapovednika nemačke komande. Ova priča usmerava pažnju na ljude koji su, u teškim okolnostima, štitili knjige i kontinuitet ustanove.

Palata pravde: arhitektura jedne javne institucije

Beogradska Palata pravde podignuta je 1973. godine prema projektu arhitekata Zorana Žunkovića, Mihaila Živadinovića i Božidara Simovića. Arhitektonski fakultet je predstavlja u okviru istraživanja beogradskog brutalizma.

Sudnica je za mnoge mesto na kojem se pravo pretvara u neposredno iskustvo. Zato priča o Palati pravde može povezati arhitekturu, svakodnevni rad pravosuđa i način na koji građani doživljavaju javne ustanove.

Advokati i slobodno zidarstvo: jedan manje poznat istorijski presek

Istorija advokature prepliće se i sa istorijom građanskih udruženja, intelektualnih krugova i slobodnog zidarstva. U javno dostupnim istorijskim izvorima mogu se pronaći pravnici i advokati za koje je zabeležena i pripadnost masonskim ložama.

Tihomilj J. Marković bio je pravnik i advokat, kasnije i guverner Narodne banke Kraljevine Srbije. Istorijski pregled slobodnog zidarstva u Srbiji navodi ga među članovima beogradske lože „Sloga, Rad i Postojanstvo“.

Dragiša Vasić bio je advokat, književnik, publicista i dopisni član Srpske kraljevske akademije. U istorijskim pregledima slobodnog zidarstva takođe se navodi među članovima iste lože. Ovde se pominje isključivo u istorijsko-biografskom kontekstu advokature i slobodnog zidarstva.

Ivan Ribar, doktor prava i dugogodišnji advokat, radio je i u Beogradu i bio predsednik Ustavotvorne, a potom Narodne skupštine Kraljevine SHS. Istorijski pregled ga navodi među članovima lože „Preporođaj“.